Lech Bądkowski

Lech Bądkowski urodził się 24 stycznia 1920 w Toruniu w rodzinie Kazimierza Buntkowskiego i Zofii z domu Faustmann. Miał brata Tadeusza i siostrę Aleksandrę. Uczęszczał do szkół powszechnych i Gimnazjum Klasycznego im. M. Kopernika w Toruniu, które ukończył w 1938 roku. W 1938 został przyjęty na Wydział Prawa Uniwersytetu Józefa Piłsudskiego w Warszawie, później urlopowany dla służby wojskowej. W czasie służby ukończył Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 4 DP przy 67. Pułku Piechoty w Brodnicy.

W kampanii wrześniowej 1939 dowodził plutonem piechoty i brał udział w bitwie nad Bzurą. W 1940 przedostał się do Francji i został przyjęty do Wojska Polskiego. Został przydzielony do Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich, w szeregach której odbył kampanie norweską i francuską, brał udział w bitwie o Narwik, a następnie został ewakuowany do Wielkiej Brytanii.

19 lipca 1941 został zaliczony do Pocztu Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari i otrzymał Krzyż Srebrny tego orderu. 21 lipca 1941 w miejscowości Douglas w Szkocji został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari przez generała Władysława Sikorskiego. Jego oddział stacjonował także w St Andrews; następnie służył w 1. kompanii przeciwpancernej 1. Brygady Strzelców, awansował na porucznika. Z czasem planował być cichociemnym, jednak nie doszło do zrzuceń. Później służył w Marynarce Wojennej w jednostce spadochroniarzy w Szkocji. W Anglii działał w Związku Pomorskim, a w 1945 roku napisał broszurę Pomorska myśl polityczna.

1 czerwca 1946 wrócił do Polski i zamieszkał w Gdyni. W 1947 ożenił się z Zofią Janiszewską. 30 czerwca 1947 w Sądzie Grodzkim w Toruniu uzyskał błyskawicznie sprostowanie metryki urodzenia, powołując się na brzmienie nazwiska dziadka, które zostało zniemczone podczas zaboru pruskiego. W 1949 otrzymał dyplom Wyższego Studium Administracyjno-Gospodarczego przy Wyższej Szkole Handlu Morskiego w Gdyni z siedzibą w Sopocie. W 1951 zamieszkał w Gdańsku. W tym samym roku ukończył studia z nauk politycznych i administracji na Wydziale Prawa Uniwersytetu Łódzkiego. Związał się ze zbrzeżową prasą – od 1946 do 1953 pisał w Dzienniku Bałtyckim, a w latach 1953–1954 w tygodniku Rybak Morski. Z Rybaka Morskiego został zwolniony z przyczyn politycznych. W 1952 ukazała się jego pierwsza powieść Kuter na strądzie, napisana w estetyce socrealistycznej, do której pisarz nabrał potem dystansu.

W 1953 doczekał się córki Sławiny, po mężu Kosmulskiej. Od końca lipca 1953 działał w Związku Literatów Polskich. Z powodu wojennej przeszłości nie zdobył jednak pełnego zaufania ówczesnych władz i został odsunięty od pracy. W latach 1954–1956 był kierownikiem Teatru Miniatura w Gdańsku. W 1956 wystawił w nim jedną bajkę dla dzieci, a trzy lata później następną. W latach 1956–1957 był krótko zastępcą redaktora naczelnego tygodnika Ziemia i Morze. Został zwolniony ze względów politycznych.

W 1956 Lech Bądkowski współtworzył Zrzeszenie Kaszubskie (późniejsze Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, ZKP) i jego program ideowy, mimo że nie był Kaszubą i nie mówił pokaszubsku. We władzach ZK/ZKP był od początku. Miał legitymację nr 4. W 1959 roku opracował Zarys historii literatury kaszubskiej.

W latach 1957–1966 był prezesem oddziału gdańskiego Związku Literatów Polskich.

W 1964 przetłumaczył z języka kaszubskiego powieść Życie i przygody Remusa Aleksandra Majkowskiego. Nad przekładem pracował 10 miesięcy, ostatecznie tekst złożył Wydawnictwu Morskiemu w październiku 1963 roku.

W 1965 ponownie pisał do prasy codziennej, m.in. do Głosu Wybrzeża, oraz do czasopism takich jak Polityka i Pomerania. Z czasem z coraz większą krytyką odnosił się wobec systemu rządów w Polsce Ludowej. W 1968, wraz z pisarzami Różą Ostrowską i Franciszkiem Fenikowskim, oficjalnie zaprotestował wobec wydarzeń marcowych. W 1976 sprzeciwił się wobec zmian w konstytucji Polski Ludowej. W latach 1979–1980 publikował w czasopismach wydawanych w drugim obiegu. Opowiadał się za przeprowadzeniem reform społecznych i politycznych, opracowywał niezależne programy, mające na celu zbudowanie niezależnych od władz struktur społecznych i politycznych oraz doprowadzenie społeczeństwa do większej aktywności. Był obserwowany przez Służbę Bezpieczeństwa, w aktach otrzymał pseudonim Inspirator.

W sierpniu 1980 Lech Bądkowski, jako przedstawiciel literatów Wybrzeża, poparł strajkujących stoczniowców. Był on pierwszym intelektualistą, który wsparł protestujących. Pomimo ciężkiej choroby od 21 sierpnia 1980 był członkiem prezydium Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Stoczni Gdańskiej, jego rzecznikiem prasowym, a także członkiem grupy negocjującej porozumienia gdańskie, w której odpowiadał za postanowienia dotyczące wolności słowa w Polsce. Zainicjował Klub Myśli Politycznej im. Konstytucji 3 Maja w Gdańsku. W 1980 został redaktorem rubryki Samorządność, która ukazywała się w Dzienniku Bałtyckim. 1 sierpnia 1981 otrzymał Nagrodę Prezydenta Miasta Gdańska Jerzego Młynarczyka za zasługi w upowszechnianiu kultury, sztuki i wiedzy o Gdańsku. 17 sierpnia 1981 otrzymał pełnomocnictwo Lecha Wałęsy do utworzenia i wydawania tygodnika na bazie rubryki Samorządność i pod tą samą nazwą. 11 września 1981 cenzura, czyli Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wydała zgodę na tę inicjatywę. Tygodnik Samorządność ukazał się w końcu listopada 1981 i zdążył wydać 3 numery. Zawieszono go w stanie wojennym, choć oficjalnie Bądkowski był jego redaktorem naczelnym do końca 1982.

Zmarł w Gdańsku, pochowany 28 lutego 1984 na cmentarzu Srebrzysko (rejon IX, kwatera TAR V WOJ-1-46). W pogrzebie uczestniczyli m.in. Lech Wałęsa, Zbigniew Herbert, Bronisław Geremek, Donald Tusk, Wiktor Woroszylski.