Wyszukiwarka zaginięć: jak wspierać powrót dziecka do domu

W Polsce zaginięcia małoletnich to poważny problem społeczny. Szacuje się, że rocznie notuje się około 2000 przypadków dotyczących osób poniżej 17 roku życia; najczęściej są to ucieczki z domów lub placówek opiekuńczych, wywołane konfliktami, przemocą lub problemami emocjonalnymi. Mimo iż ponad 95% zaginionych odnajduje się w pierwszym tygodniu, temat pozostaje pilny, zwłaszcza w kontekście poprawy powrotu nastolatków do domu i środowiska rówieśniczego. W rozmowie z Izabelą Pajdałą bierze udział Aneta Bańkowska, psycholożka i koordynatorka linii wsparcia Fundacji ITAKA.

W przestrzeni medialnej często pada hasło „bądź uważny na swoje dziecko” - co to dokładnie znaczy i czy taka czujność może zapobiec zaginięciom? Ekspertka tłumaczy, że dziś rodzice mają trudne zadanie i nie można uchronić dziecka przed wszystkimi zagrożeniami. Ucieczki bywają skutkiem tego, co dzieje się w domu, ale także wynikają z wydarzeń poza domem - w szkole i w relacjach z rówieśnikami. Dlatego tak ważne jest, by rodzice podnosili swoje kompetencje i pielęgnowali bliską, wspierającą relację z dzieckiem.

Co zrobić w praktyce? Reakcja na sygnały od dziecka jest kluczowa, bo często informacja o problemie pojawia się z opóźnieniem lub młodzież ukrywa problemy. Ucieczki częściej wynikają z braku innych sposobów proszenia o pomoc. Dlatego warto budować zaufanie i pokazywać, że rodzice są po stronie dziecka i gotowi pomóc w każdej sytuacji.

Gdy zaufanie zostało nadwyrężone lub nastolatek obawia się zawieść dorosłych, może pojawić się przekonanie, że jest nieważny. Brak wsparcia prowadzi do myśli, że lepiej uciekać niż radzić sobie z trudnościami. Prewencja polega na wspieraniu dziecka od najmłodszych lat i kształtowaniu przekonania, że w trudnych chwilach rodzice zawsze pomogą. Taka relacja musi być pielęgnowana przez lata, bo w momentach kryzysu decyduje o tym, czy nastolatek zwróci się po pomoc do rodziców czy do bezpiecznego dorosłego.

Zaginięcie wywołuje szerokie spektrum emocji; najważniejsze, by dziecko wróciło do domu całe i zdrowe. W przypadku starszych nastolatków rodzice często myślą, że to była tylko ucieczka, a nie zaginięcie, zwłaszcza gdy w domu funkcjonuje monitoring. Pojawiają się wątpliwości, czy zgłaszać zaginięcie. Pamiętajmy, zgłoszenie to nie kara, lecz konsekwencja troski o bezpieczeństwo dziecka. Po odnalezieniu warto wyjaśnić powody podjętych kroków.

Po zaginięciu rodzic i dziecko przeżywają swoje emocje. Czasem pojawia się niepewność, czy natychmiast zgłosić zaginięcie, czy poczekać na powrót; bywają sytuacje, w których rodzice wcześniej nie zgłaszali zaginięcia i potrzebują wskazówek. Zgłoszenie na policję bywa krokiem granicznym i może uruchomić kolejne działania, np. terapię rodzinną, jeśli jest to potrzebne.

Po powrocie najważniejsze jest radosne przyjęcie dziecka i zapewnienie mu komfortu (jedzenie, higiena, sen). Kolejnego dnia warto porozmawiać o tym, co się wydarzyło i czy było zgłoszenie, ale bez obwiniania. W rozmowie warto także wyjaśnić, dlaczego podjęto takie kroki, i okazać wsparcie oraz miłość.

Jeśli dziecko chce opowiedzieć o nieobecności, można to zrobić, ale bez przymuszania. Skupmy się na przyszłości i na tym, jak możemy pomóc; jeśli obiecamy wsparcie (np. zorganizowanie wizyty u psychologa), dotrzymujmy słowa, bo brak realizacji podważa zaufanie.

W relacjach ze szkołą warto pytać o możliwość niesienia pomocy i wsparcia, bez wywierania presji ani kar. Należy unikać żartów, plotek i stygmatyzowania; społeczność szkolna często reaguje różnie, a w niektórych przypadkach zaginięcie bywa postrzegane jako pewien wyczyn.

Świat online odgrywa również ważną rolę. Internet potrafi być źródłem prześladowań, a po powrocie dziecko musi mierzyć się z komentarzami w sieci. Należy pamiętać o ochronie prywatności i nie publikować numerów telefonu w postach, bo mogą pojawić się okrutne reakcje.

Jeśli rodzic nie wie, co powiedzieć, warto skorzystać z bezpłatnego numeru 116 000, dedykowanego rodzinom zaginionych dzieci i nastolatków. W rozmowie z dzieckiem dobrze powiedzieć: „potrzebuję chwili na przemyślenie i wrócimy do rozmowy”. Wsparcie psychologiczne dla całej rodziny jest dostępne i warto z niego korzystać; rodzice mają prawo do popełniania błędów i do przepraszania, a cała rodzina może potrzebować profesjonalnej pomocy.

W ostatnich latach poszukiwania zaginionych dzieci stały się szybsze i skuteczniejsze; znaczna większość przypadków kończy się odnalezieniem. Zaginienia małych dzieci rzadko mają tło kryminalne, a szybkie działania Policji odgrywają kluczową rolę. Z kampanią #zaginioneNIEzapomniane Policja wchodzi w drugą edycję.

Więcej na ten temat i w kontekście kampanii. Tekst: Izabela Pajdała-Kusińska; BKS KGP.