„Knockout Pig” w Toruniu: prof. Maciej Śmietański oprowadził po wystawie o granicach medycyny

Trzy naturalnej wielkości świnie zanurzone w formalinie, podłączone do medycznej aparatury, a wokół nich nie klasyczna galeria, lecz przestrzeń przypominająca zaplecze badawcze. Tak wygląda „Knockout Pig” – wystawa, która w centrum Torunia nie pozwala przejść obojętnie obok pytania o przyszłość transplantologii. W minioną sobotę w siedzibie fundacji Tumult przy Rynku Nowomiejskim odbyło się autorskie oprowadzanie po ekspozycji, prowadzone przez jej twórcę: prof. Macieja Śmietańskiego – światowej klasy chirurga, naukowca i artystę sztuki krytycznej.

Autorskie oprowadzanie w fundacji Tumult

Spotkanie miało charakter kulisowy: uczestnicy usłyszeli, jak powstawała wystawa i dlaczego jej forma jest tak mocno „laboratoryjna”. Prof. Maciej Śmietański opowiadał o tym, że „Knockout Pig” nie jest projektem nastawionym na dawanie jednoznacznych odpowiedzi. Zamiast tego ekspozycja ma uruchamiać dyskusję o granicach, które przesuwają się wraz z postępem nauki.

Wystawa dotyka jednego z najbardziej zapalnych tematów współczesnej medycyny – ksenotransplantacji, czyli przeszczepiania ludziom narządów pochodzących od zwierząt. W tle pojawia się pytanie nie tylko o skuteczność i bezpieczeństwo takich rozwiązań, ale też o to, jakie konsekwencje społeczne i etyczne niesie ze sobą rozwój inżynierii genetycznej.

Ksenotransplantacja i „knockout pigs”: nadzieja, która budzi sprzeciw

Jednym z punktów wyjścia „Knockout Pig” jest rozwój genetycznie modyfikowanych świń, u których wyłączono geny odpowiedzialne za odrzucanie przeszczepionych organów przez ludzki organizm. Tak zwane knockout pigs stały się już dawcami eksperymentalnych przeszczepów serca i nerek. Dla transplantologii to perspektywa odpowiedzi na dramatyczny problem braku organów do przeszczepów.

Autor wystawy kieruje jednak uwagę nie tylko na medyczny potencjał, ale przede wszystkim na koszt, jaki może ponieść etyka, gdy ratowanie ludzkiego życia zaczyna opierać się na głębokiej ingerencji w inne gatunki. Podczas oprowadzania padały pytania o to, gdzie przebiega granica między naukowym przełomem a uprzedmiotowieniem zwierząt.

Czy ludzkość jest na to gotowa? Jak rozwiążemy problemy etyczne? Czy arbitralne stwierdzenie śmierci pnia mózgu, które rozpoczęło erę transplantacji dziś da nam asumpt do wykorzystania innego gatunku dla naszego zdrowia?

prof. Maciej Śmietański

Wystawa wprost prowokuje do rozważań o tym, czy zwierzę może stać się „magazynem części zamiennych” dla człowieka, czy genetyczne modyfikacje innych gatunków da się usprawiedliwić wyłącznie argumentem ratowania życia oraz jakie prawa powinny chronić zwierzęta w świecie coraz bardziej zaawansowanych technologii medycznych.

Świnie w formalinie jako centrum ekspozycji

Najmocniejszym elementem „Knockout Pig” są preparaty trzech świń w skali 1:1, zanurzonych w formalinie. Zostały one połączone z aparaturą medyczną, a całość uzupełniają materiały o charakterze naukowym. W efekcie przestrzeń wystawiennicza bardziej przywodzi na myśl laboratorium niż miejsce kojarzone z tradycyjnym oglądaniem sztuki.

Prezentuję trzy naturalnej wielkości świnie zanurzone w formalinie, podłączone do aparatury medycznej i w otoczeniu prac naukowych. Czyli laboratorium medycyny przenieśliśmy do laboratorium sztuki

prof. Maciej Śmietański

To właśnie takie zestawienie – biologicznej dosłowności z chłodną technologią – buduje napięcie, które dla wielu widzów staje się punktem wyjścia do rozmowy o tym, jak daleko może posunąć się człowiek w ingerencji w naturę i czy tempo rozwoju medycyny zawsze idzie w parze z gotowością społeczną na nowe rozwiązania.

Do kiedy i gdzie można zobaczyć „Knockout Pig”

„Knockout Pig” można oglądać w siedzibie fundacji Tumult przy Rynku Nowomiejskim w Toruniu do 31 lipca 2026 roku. Ekspozycja została otwarta podczas festiwalu Kosmos Sztuki i – jak podają organizatorzy – obejrzało ją już ponad tysiąc osób. Zainteresowanie nie powinno dziwić: wystawa łączy lokalne wydarzenie kulturalne z tematem, który wprost dotyka globalnych dylematów współczesnej medycyny.

• Miejsce: siedziba fundacji Tumult, Rynek Nowomiejski w Toruniu
• Termin: do 31 lipca 2026 roku
• Kontekst otwarcia: festiwal Kosmos Sztuki
• Frekwencja wg organizatorów: ponad tysiąc osób

Wystawa pozostawia widza z pytaniami, które nie kończą się wraz z wyjściem z sali. I być może właśnie o to chodzi w „Knockout Pig” – by dyskusja o tym, dokąd zmierza transplantologia i inżynieria genetyczna, toczyła się nie tylko w laboratoriach, ale również w przestrzeni publicznej.